KPSS Kırık Dağlar Kodlama | Kısa Notlar | 2026 Güncel

Kırık Dağlar Nedir?

Kırık dağlar, sert yapılı yer kabuğu tabakalarının yan basınçların etkisiyle kırılması ve bazı parçaların yükselmesi sonucunda oluşan dağlardır. Kırılma sonucunda yükselen bölümlere horst, çöken bölümlere ise graben adı verilir.

Horst ve Graben Nedir?

• Horst: Faylanma sonucunda çevresine göre yükselen yer kabuğu bölümüdür. Kırık dağları oluşturur.
• Graben: Faylanma sonucunda çöken ve çevresine göre alçakta kalan yer kabuğu bölümüdür. Genellikle çöküntü ovalarını oluşturur.
• Horst ve grabenler özellikle Türkiye'nin batısında yaygın olarak görülür.

Türkiye'deki Kırık Dağlar Hangileridir?

Türkiye'deki kırık dağlar en fazla Ege Bölgesi'nde görülmektedir. Ege Bölgesi'ndeki kırık dağlar kuzeyden güneye doğru şu şekilde sıralanır:

• Kaz Dağları
• Madra Dağları
• Yunt Dağları
• Bozdağlar
• Aydın Dağları
• Menteşe Dağları
• Ege bölgesi dışında bulunan Nur dağları (Amanos)

Kırık Dağlar Kodlama

Türkiye'deki kırık dağları kuzeyden güneye kolayca hatırlamak için aşağıdaki kırık dağlar kodlama yöntemini kullanabilirsiniz:

• “KAZMA YUNTMUŞ BOZ AYI MELEDİ”

• KAZ: Kaz Dağları
• MA: Madra Dağı
• YUNT: Yunt Dağı
• BOZ: Bozdağlar
• AYI: Aydın Dağları
• MELEDİ: Menteşe Dağları

Ege Bölgesi'ndeki Graben Ovaları

Ege Bölgesi'nde kırık dağların arasında bulunan çöküntü alanlarında graben ovaları oluşmuştur. Başlıca graben ovaları şunlardır:

• Edremit Ovası: Kaz Dağları ile Madra Dağı arasında yer alır.
• Bakırçay Ovası: Madra Dağı ile Yunt Dağı arasında bulunur (İçinden Bakırçay geçer).
• Gediz Ovası: Yunt Dağı ile Bozdağlar arasında bulunur (İçinden Gediz Nehri geçer).
• Küçük Menderes Ovası: Bozdağlar ile Aydın Dağları arasında bulunur (İçinden Küçük Menderes Nehri geçer).
• Büyük Menderes Ovası: Aydın Dağları ile Menteşe Dağları arasında bulunur (İçinden Büyük Menderes Nehri geçer).

Ege Bölgesi'nde Kırık Dağların Uzanışı

• Kırık dağlar genel olarak doğu-batı yönünde uzanır.
• Dağların kıyıya dik uzanması nedeniyle Ege kıyılarında enine kıyı tipi görülür.
• Deniz etkisi ve ulaşım olanakları iç kesimlere kadar ulaşabilir.
• Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım daha kolaydır.
• Kıyılarda girinti ve çıkıntı fazladır.
• Koy, körfez, yarımada ve doğal liman sayısı fazladır.
• Kıyı ovaları ve kıta sahanlığı geniştir.
• Limanların hinterlandı yani art bölgesi geniştir.

Kırık Dağların Bulunduğu Yerlerde Görülen Özellikler

• Fay hatları yaygındır.
• Deprem riski yüksektir.
• Jeotermal kaynaklar ve kaplıcalar fazladır.
• Horst ve grabenler yan yana bulunabilir.
• Çöküntü ovalarında tarım faaliyetleri gelişmiştir.
• Graben ovaları ulaşım koridoru olarak kullanılabilir.

Kırık Dağlar ve Kıvrım Dağları Arasındaki Fark

• Kırık dağlar, sert tabakaların kırılması sonucunda oluşur.
• Kıvrım dağları, esnek tabakaların kıvrılması sonucunda oluşur.
• Kırık dağlarda horst ve graben yapıları görülür.
• Kıvrım dağlarında antiklinal ve senklinal yapıları görülür.
• Ege Bölgesi'ndeki dağların önemli bir kısmı kırık dağdır.
• Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar ise kıvrım dağlarına örnektir.

Kırık Dağlar KPSS İçin Önemli Bilgiler

• Kırık dağların diğer adı horsttur.
• Çöken alanlara graben adı verilir.
• Türkiye'deki kırık dağlar en fazla Ege Bölgesi'nde görülür.
• Ege'deki kırık dağlar genel olarak kıyıya dik uzanır.
• Kırık dağların bulunduğu yerlerde faylar, depremler ve jeotermal kaynaklar yaygındır.
• Kırık dağlar kodlama sıralaması Kaz, Madra, Yunt, Boz, Aydın ve Menteşe şeklindedir.
• Horst ile kırık dağ, graben ile çöküntü ovası kavramları birlikte öğrenilmelidir.

KPSS Kısa Hatırlatma

• Yükselen blok: Horst → Kırık dağ
• Çöken blok: Graben → Çöküntü ovası
• Kırık dağların en yaygın olduğu yer: Ege Bölgesi
• Kodlama: Kaz – Madra – Yunt – Boz – Aydın – Menteşe