KPSS Kıvrım Dağlar Kodlama | Kısa Notlar | 2026 Güncel

Kıvrım Dağları Nedir?

Kıvrım dağları, esnek yapılı yer kabuğu tabakalarının yan basınçların etkisiyle bükülüp kıvrılması ve yükselmesi sonucunda oluşan dağlardır. Kıvrılma sonucunda yükselen bölümlere antiklinal, çöken bölümlere ise senklinal adı verilir.

Antiklinal ve Senklinal Nedir?

Senklinal: Yan basınçlar sonucu çanaklaşarak alçakta kalan ve çanak/vadi oluşturan alanlardır.
Türkiye'deki dağların büyük bir çoğunluğu Alp-Himalaya kıvrım kuşağına dahil olan kıvrım dağlarıdır.

Türkiye'deki Kıvrım Dağları Hangileridir?

Türkiye'de kıvrım dağları esas olarak iki ana hat üzerinde uzanır: Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar.

Kuzey Anadolu Dağları (Karadeniz):

Batı Karadeniz: Küre, Ilgaz, Köroğlu Dağları
Orta Karadeniz: Canik Dağları
Doğu Karadeniz: Rize, Kaçkar, Giresun, Yalnızçam, Mescit, Kop Dağları

Toroslar (Akdeniz ve Doğu/Güneydoğu Anadolu):

Batı Toroslar: Bey, Geyik, Akdağlar, Katrancık Dağları
Orta Toroslar: Bolkar, Aladağlar, Tahtalı, Binboğa Dağları
Güneydoğu Toroslar: Nurhak, Malatya, Maden, Cilo (Buzul) Dağları

Kıvrım Dağları Kodlama

Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar'daki öne çıkan kıvrım dağlarını kolayca hatırlamak için aşağıdaki kodlama yöntemlerini kullanabilirsiniz:

Batı Karadeniz Dağları Kodlaması:

“KİK”

K: Küre Dağları
İ: Ilgaz Dağları
K: Köroğlu Dağları

Batı Toroslar Dağları Kodlaması:

“BAGEM”

B: Bey Dağları
A: Akdağlar
G: Geyik Dağları
E: Eğridir çevresi dağları
M: Mescit Dağları (Doğuya geçiş) / Barla Dağları

Kıvrım Dağlarının Kıyıya Uzanışı ve Sonuçları

Karadeniz ve Akdeniz'de kıvrım dağları genel olarak kıyıya paralel uzanır.
Dağların kıyıya paralel uzanması nedeniyle boyuna kıyı tipi görülür.
Deniz etkisi iç kesimlere sokulamaz, kıyı ile iç kesimler arasında iklim farkı yüksek olur.
Kıyı ile iç kesimler arasında ulaşım zordur; ulaşım geçitlerle (Zigana, Kop, Çubuk, Sertavul, Gülek, Belen) sağlanır.
Falez (yalıyar) oluşumu yaygındır.
Kıyılarda girinti-çıkıntı, koy ve körfez sayısı azdır.
Kıta sahanlığı (şelf alanı) dardır ve limanların hinterlandı (art bölgesi) zayıftır.

Kıvrım Dağlarının Bulunduğu Yerlerde Görülen Özellikler

Yükselti ve engebe fazladır.
Yamaç yağışları (orografik yağışlar) yaygın olarak görülür.
Akarsuların akış hızları, debileri ve hidroelektrik potansiyelleri yüksektir.
Doğal bitki örtüsü zengindir, orman varlığı fazladır.
Yol yapım maliyetleri yüksektir.

Kıvrım Dağlar ve Kırık Dağlar Arasındaki Fark

Kıvrım dağları, esnek tabakaların bükülmesiyle oluşur.
Kırık dağlar, sert tabakaların kırılmasıyla oluşur.
Kıvrım dağlarında antiklinal ve senklinal yapıları görülür.
Kırık dağlarda horst ve graben yapıları görülür.
Türkiye'deki dağların büyük kısmı kıvrım dağıdır (Karadeniz ve Toroslar).
Kırık dağlar ise en fazla Ege Bölgesi'nde görülür.

Kıvrım Dağları KPSS İçin Önemli Bilgiler

Kıvrılma sonucu yükselen alanlara antiklinal denir.
Alçakta kalan alanlara senklinal adı verilir.
Türkiye'deki kıvrım dağları III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) Alp Orojenezi ile oluşmuştur.
Karadeniz ve Akdeniz'deki kıvrım dağları kıyıya paralel uzanır.
Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar en temel kıvrım dağ kuşaklarıdır.
Antiklinal ile kıvrım dağ, senklinal ile vadi/çanak kavramları birlikte öğrenilmelidir.

KPSS Kısa Hatırlatma

Yükselen blok: Antiklinal → Kıvrım dağ
Çöken blok: Senklinal → Vadi / Çanak
Kıvrım dağların en yaygın olduğu yer: Karadeniz ve Akdeniz (Toroslar)